Wat was er bijzonder aan dat bepaalde moment? Zijn blik, haar oogopslag, het gebaar, dat voorwerp? Een goede foto legt niet alleen een moment vast, het laat zien wat op dat moment bijzonder was.
Door te weten hoe je bepaalde onderdelen in een foto kunt laten opvallen, benadruk je het bijzondere van een moment. En juist dat kan een foto heel krachtig maken. Daarom gaan we in dit artikel in op het benadrukken van onderdelen. Een belangrijke vaardigheid voor iedere fotograaf!
Een gesprek begrijpen
Wanneer je een gesprek met iemand voert, is niet alles even belangrijk. Sommige delen van het gesprek dienen om andere delen te ondersteunen, andere delen leiden een beetje van de boodschap weg en maken het gesprek zelfs wat onduidelijker.
Een gesprek tussen mensen is een soort puzzel. De ontvanger moet zien te begrijpen wat de zender bedoelde. Daarvoor doet als het goed is de zender moeite, maar de ontvanger ook. De zender gebruikt woorden en zinsconstructies, maar ook non-verbale signalen om de boodschap zo goed mogelijk over te brengen. De ontvanger gebruikt dit om de boodschap te begrijpen en in diens eigen belevingswereld te trekken.
Een foto begrijpen
De fotograaf en kijker wachten een soortgelijke opdracht wanneer het gaat om elkaar te begrijpen. De fotograaf vertelt wat met zijn foto, en de kijker moet het zien te begrijpen. De fotograaf doet zijn best om de boodschap goed over te brengen. De kijker doet zijn best om die boodschap te begrijpen.
Daar waar men in een gesprek bijvoorbeeld woorden en zinsconstructies gebruikt, gebruikt de fotograaf zaken als licht, kleur en compositie. Zoals sommige mensen heel goed kunnen spreken, zo kunnen sommige mensen heel goed fotografisch verhalen.
Maar je hebt dus ook mensen nodig die goed kunnen luisteren en mensen die heel goed foto’s kunnen begrijpen, anders komt de boodschap echt niet over. Kortom, dit gaat over communiceren en heeft weinig met ‘knopjes drukken’ te maken.
Laten we eens kijken naar een aantal manieren om onderdelen in een foto te benadrukken. Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Er zijn veel meer manieren om de nadruk te kunnen leggen op bepaalde elementen in een foto.
Instinctieve aandachttrekkers
Er zijn foto’s waarbij het moeilijk is om weg te kijken van een bepaald onderdeel. Wat opvalt kan biologisch ingegeven zijn. Mensen kijken daar dus sowieso al ‘graag’ naar zonder dat je daar veel moeite voor hoeft te doen. Bevindt zich een dergelijk onderdeel in de foto, dan zal blijken dat kijkers daar immers automatisch naar op zoek gaan. De ogen van een geportretteerde zijn daar een bekend voorbeeld van.
Je zou dit soort elementen ‘instinctieve aandachttrekkers’ kunnen noemen. Daar kun je gebruik van maken, bijvoorbeeld door ze te mijden wanneer je juist wil dat de aandacht ergens anders naar toe gaat.
Mensen reageren minstens zo instinctief op kleuren als op ogen. Denk maar eens aan het effect wat het dragen van een rood jurkje met zich mee kan brengen. Rood is een kleur dat voor veel mensen een sterke emotie oproept. Toch wordt de aandacht voor rood niet alleen door cultuur, ervaring of opvoeding ingegeven. Omdat rood over een lange golflengte beschikt is het heel zichtbaar voor het menselijke oog en valt het dus snel op. Niet vreemd dat we deze kleur dan ook gebruiken voor waarschuwingen en signalen.
Fotografische aandachttrekkers
Je bent echter niet alleen afhankelijk van datgene wat de kijker instinctief wel begrijpt. Je kunt hem ook helpen de foto beter te begrijpen doordat je hem door de foto heen leidt. Daar hebben fotografen inmiddels een hele trukendoos voor aanlegt.
Een van de meest eenvoudige manieren om dit te doen is door het onderwerp te benadrukken door de rest van de foto onscherp te maken. Bij portretfotografie zien we dit veel in gebruik: de persoon wordt scherp op de foto gezet, maar de achtergrond wordt opzettelijk vaag gehouden. Om dit te bewerkstelligen wordt gefotografeerd met een groot diafragma. Bijvoorbeeld met een instelling rond f/2.
Er is ook een andere manier om hier gebruik van te maken. Met een lange sluitertijd zullen bewegende elementen op de achtergrond bewegingsstrepen veroorzaken. Blijft het onderwerp stil staan, dan geeft dit een soortgelijk effect. Denk aan een persoon die stil staat op een perron terwijl de metro voorbij raast.
Een andere manier is om gebruik te maken van leidende lijnen in een foto. Wanneer in een foto geometrische figuren of lijnen te zien zijn, dan hebben deze de neiging de kijker aan te zetten om een bepaalde richting op te gaan kijken. Ze hebben dus een zuigend effect op de blik van de kijker en daarmee kunnen we eenvoudig de aandacht leiden naar een bepaald element in de foto. Dit is een andere goede manier om dat element te kunnen benadrukken.
Hetzelfde geldt voor framing. Als het te benadrukken element zich in een ‘frame’ bevindt (dus omrand wordt), valt het meer op. Een foto gemaakt door de takken van een boom benadrukt het gezin met het picknick kleedje tussen alle andere gezinnen omdat zij precies zichtbaar zijn in een open stuk tussen de takken.
Vanzelfsprekend kan de grootte van het onderdeel veel vertellen over hoe de fotograaf tegen het belang daarvan aankijkt, net als de plek waar het zich bevindt binnen de foto. Maar dat staat niet op los van andere zaken. Vergeet bijvoorbeeld het contrast niet. Een strak blauwe lucht met een kleine witte vliegende meeuw zal die meeuw toch sterk benadrukken. Hij is het ‘andere’ (het contrasterende) binnen de foto, waardoor hij zo opvalt. Je moet dit soort technieken dus ook altijd in hun context bezien. Een rood jurkje tussen allemaal rode jurkjes, valt niet op. In dat geval zal een wit jurkje juist veel meer opvallen.
Effect van licht
Iedere fotograaf weet dat licht een enorme invloed heeft op hoe de foto eruit komt te zien. Flitslicht afkomstig vanaf de camera of vanaf de zijkant verandert de foto drastisch. Het type licht, hard of zacht, geeft daarbij nog iets extra’s aan de sfeer mee.
Maar licht verandert niet alleen de sfeer, het laat ook zien wat belangrijk en wat minder belangrijk in de foto is. Door sommige elementen lichter te maken dan andere, vertellen we dat deze elementen belangrijker zijn. Denk aan het meisje in de Nachtwacht van Rembrandt.
Samenvatting
Een goede fotograaf is vergelijkbaar met een goede verteller: hij benadrukt belangrijke elementen in zijn foto en weet welke onderdelen minder belangrijk zijn en daarmee verstorend kunnen optreden. Hij kan de belangrijke elementen benadrukken door gebruik te maken van instinctieve aandachttrekkers, maar ook door fotografische truc in te zetten. In dit artikel hebben we enkele van beide soorten aandachttrekkers beschreven.