Landschapsfotografie is een prachtige manier om de schoonheid van de natuur vast te leggen. Het draait allemaal om het vastleggen van de sfeer, het licht en de compositie van een landschap. Op Terschelling kun je dat extra goed proberen!

Wat is landschapsfotografie?

Wanneer je een landschapsfoto bekijkt, krijg je soms het gevoel dat de wereld enorm groot is of juist heel klein en overzichtelijk. De meer traditionele landschapsfoto laat vaak een fraai stuk natuur zien, vanuit het gezichtspunt van een observant. Alsof hij een wandeling maakte, even stil ging staan om bij te komen en vanuit dat uitzichtpunt de omgeving bekeek. Het geeft een gevoel van vrijheid, het gevoel een onderdeel te zijn van een groter geheel.

Op Terschelling

Terschelling is uitermate geschikt voor landschapsfotografie omdat er veel variatie bestaat in landschappen, er brede lege stranden zijn en indrukwekkende luchten. De glooiende duinpartijen met helmgras bieden op iedere paar meter prachtige mogelijkheden voor geweldige foto's en omdat je op Terschelling daar doorheen mag lopen is dit het Walhalla voor de landschapsfotograaf. 

Begin juni dit jaar was ik enkele dagen op Terschelling en tussen de bedrijven door maakte ik daar wat foto's voor dit artikel. Dat was zeker geen straf om te doen, hoewel ik van afkomst modefotograaf en portretfotograaf ben en meestal in een studio werk. Voor deze foto's moest ik mijn camera dan ook anders instellen.

Ik koos regelmatig voor de A-stand waarin ikzelf het diafragma kon kiezen en de camera de daarbij passende sluitertijd liet opzoeken. Dat is best even wennen voor iemand die altijd in de M-stand aan het werk is. De ISO-waarde natuurlijk zo laag mogelijk en oppassen tijdens het verwisselen van de objectieven zodat er niet per ongeluk zand in de camera terecht zou komen zodat de sensor niet meteen gereinigd hoeft te worden na een paar dagen Terschelling.

Licht en weersomstandigheden

Het weer speelt een ongelofelijk belangrijke rol bij landschapsfotografie. De aan- of afwezigheid van een bepaald type wolk kan bijvoorbeeld bepalen dat de notoire landschapsfotograaf na een zware heuvelklim toch maar besluit de volgende dag terug te komen. Hetzelfde geldt vanzelfsprekend ook voor het aanwezige licht. Landschapsfotografen moeten het logischerwijs hebben van het natuurlijke licht. Er worden wel eens flitsers gebruikt, bijvoorbeeld om nabij liggende elementen zoals rotspartijen extra te kunnen belichten, maar dat is een zeldzaamheid. Je moet het meestal doen met wat er is. Niets meer en niets minder!

De eerste dag van aankomst heb ik daarom geen foto gemaakt. De hemel was egaal grijs. De dag daarop ontstonden echter zichtbaar wolken en kon ik er op uit! Een strak blauwe lucht is vaak ook niet waar een landschapsfotograaf op zit te wachten. Zowel onder als boven moet er wat gebeuren, wil de foto spannend worden.

Compositie

De compositie is natuurlijk van vitaal belang wil je de gewenste sfeer kunnen vangen. Het is niet voor niets dat landschapsfotografen daarom de omgeving eerst grondig verkennen voordat ze aan de slag gaan. Door een net iets andere positie in te nemen ontstaat soms een geheel ander beeld. In het algemeen zou je kunnen stellen dat een landschapsfoto er baat bij heeft wanneer er diepte in te zien is, en er dus hoogteverschillen zijn. De duinen van Terschelling zijn daarom een heel dankbaar object om te fotograferen!

Je ziet in die duinen veel doorkijkjes die meehelpen om diepte in de foto te krijgen. Heerlijk, want als het 'naar het oneindige kijken' wordt tegengegaan door een bomenrij of door bebouwing, dan verliest een landschapsfoto toch vaak zijn glans. 

Men zegt wel dat een goede landschapsfoto meestal beschikt over deze kenmerken: hij is gemaakt met een groothoeklens, het in beeld brengen van het landschap staat centraal en niet de afzonderlijke elementen die daarbinnen te zien zijn, de mens maakt vaak zelden deel uit van de scene (die leiden vaak teveel af) of het moeten heel veel mensen zijn, het gaat meestal om stilstaande objecten, het is een soort groot stilleven en al is het vaak een natuurlijk landschap, dat hoeft het niet te zijn.

Afwijkingen op het natuurlijke landschap zijn bijvoorbeeld bepaalde foto’s uit de bodyscape photography waarbij het lichaam als een landschap wordt gebruikt of de zogenaamde urban landscape photography waarop vooral gebouwen en bruggen voor zullen komen. Maar op Terschelling hoef je daar je toevlucht niet toe te nemen. Onderwerpen genoeg!

Een goede landschapsfoto heeft in ieder geval een duidelijk thema en geeft je het gevoel alsof je niet voor, maar in dat landschap staat. Het is dan ook geen impressie maar een realistische weergave waarbij het uitzicht eindigt in ‘de verte’. Daarom zie je vaak een voorgrond, middenstuk en achtergrond in landschapsfoto’s terug waarbij veel scherp wordt afgebeeld om de aandacht niet naar een bepaald punt te leiden.

Je krijgt meer objecten scherp door een groothoeklens te gebruiken. Hoe kleiner de brandpuntsafstand hoe meer scherptediepte je krijgt bij hetzelfde diafragma. Toch is het niet altijd een even goed idee om het diafragma heel klein te kiezen al krijg je daar meer scherptediepte mee. Voor veel groothoeklenzen geldt namelijk dat hun sweet spot zich bevindt bij een diafragma van f/5.6 tot f/8 en het is jammer als je daar geen gebruik van maakt. 

Wat je beter kunt doen is dat je niet scherp probeert te stellen op een punt ver weg, maar ergens in het midden van de scene. We spreken dan over de zogenaamde hyperfocale afstand. Kort samengevat komt dit erop neer dat je gebruikmaakt van het gebied voor en na het scherpstelpunt in plaats van hoofdzakelijk daar achter. 

De horizon

Het is een goed uitgangspunt dat de lijn van de horizon in een landschapsfoto zich op 1/3 van de bovenkant of van de onderkant bevindt. Dit komt voort uit de 'Regel van Drie'. Wanneer de foto heel symmetrisch wordt (door bijvoorbeeld weerspiegeling in het water) wijk je daar vanaf en houd je de horizon exact in het midden. De regel van drie kun je eenvoudig toepassen door het grid in de camera in te schakelen. Dit werkt tevens als enorme hulp om de horizonlijn recht te krijgen.

De horizon moet bij voorkeur namelijk wel recht lopen. Als illustratie is aan de laatste foto hiernaast te zien wat er gebeurt als de horizon niet recht loopt. Je hebt meteen het idee dat de foto niet helemaal 'klopt'. In Lightroom of Photoshop kun je dat trouwens eenvoudig oplossen. In goed Nederlands wordt de tool hiervoor de 'Rechtrekken-tool' genoemd. Soms is Engels toch echt beter. Daar wordt over 'Straighten' gesproken.

Conclusie

Landschapsfotografie is een kunstvorm die geduld, planning en een goed oog voor detail vereist. Door aandacht te besteden aan de lichtomstandigheden, het weer en de compositie, kun je adembenemende foto's maken die de schoonheid van de natuur of zelfs een stad vastleggen. Of je nu een beginner bent of een ervaren fotograaf, er is altijd iets nieuws te leren en te ontdekken in de wereld van landschapsfotografie.