Een van onze lezers heeft op nogal ingenieuze wijze zelf een bijzondere camera gemaakt en zou deze graag eens in een studiosetting met een model uit willen proberen. Super leuk natuurlijk, dus daar willen we graag aan meewerken!

De fotograaf

De lezer die het hier betreft is een enthousiaste amateurfotograaf met een voorliefde voor techniek en optiek in het bijzonder. Hij kreeg als onderdeel van een erfenis enkele decennia geleden een groot objectief in handen en besloot daar tijdens de corona periode uiteindelijk iets mee te gaan doen.

Dit objectief bleek een 300mm Schneider Kreuznach Xenar f/4.5 te zijn. Een objectief dat nog steeds te koop is voor een bedrag van rond de 250 euro. Dergelijke objectieven worden vooral gebruikt voor groot formaat camera’s die werken met negatieven tot 8x10 inch.

Uiteindelijk mondde dit voornemen uit in het maken van een camera zoals die in afb 1 te zien is en door deze lezer zelf gemaakt is. Als techneut in hart en nieren was deze voormalige onderzoekstechnicus gestart met een interessant project waarin veel dingen voor hem samenkwamen. Het werd een bijzonder soort digitale groot-formaat camera.

Unicum

Het is geen unicum dat mensen zelf camera’s maken. Je kunt daar zelfs online bouwpakketten voor bestellen. Anders als dat je misschien zou verwachten is het principe achter een camera helemaal niet erg complex. Wanneer je in een dichte zwarte doos een heel klein gaatje maakt, dan zul je merken dat op de tegenoverliggende zijde in de doos licht terechtkomt. Je hebt dan een zogenaamde camera obscura gemaakt.

Het gaatje in de wand van de doos wordt een soort puntlichtbron in de doos waar vanuit de lichtstralen uiteen bewegen zoals je dat ook bij een zaklantaarn ziet gebeuren. De lichtbundel wordt kegelvormig en steeds breder (en daarmee zwakker) naarmate je verder van de lichtbron komt. 

Door het gaatje zo klein te maken dat alleen een deel van de tegenoverliggende kant van de doos wordt belicht, kunnen we daar een gevoelige film of sensor plaatsen waarop het licht valt. Plaats je dan ook nog een objectief op de plaats van het gaatje en maak je iets van een sluiter dan heb je het basisprincipe van een moderne camera omgezet in een werkend apparaat.

Op internet staan nogal wat constructies beschreven van hoe je zelf een werkende camera kunt maken. Maar toch is de camera waar we hiermee te maken hebben wel een unicum te noemen. Er zijn een aantal technische problemen slim opgelost zodat we kunnen spreken van een meer dan eenvoudige camera!

Eigenschappen

In feite is deze camera zo gebouwd dat het over een aantal eigenschappen beschikt die je terugvindt bij vintage camera’s van een eeuw geleden. Wanneer je de foto’s bekijkt zou je kunnen denken dat ze zijn gemaakt met de grote negatieven van weleer. Daarbij kan gewerkt worden met een zeer geringe scherptediepte.

Een deel van de eigenschappen van deze camera kun je aan de andere kant net zo goed vergelijken met technische camera’s die vandaag de dag worden gemaakt en gebruikt. Dit zijn heel geavanceerde apparaten die worden gebruikt voor gespecialiseerde fotografie zoals stillevens en architectuurfotografie.

Technische camera’s bieden de mogelijkheid om de lens en de sensor onafhankelijk van elkaar te bewegen. Hierdoor kan de fotograaf de scherptediepte heel nauwkeurig aanpassen. Deze zelfbouw camera beschikt deels ook over deze mogelijkheden.

Het matglas

Omdat de lens een groot beeld afgeeft zou je kunnen werken met een sensor van 8x10 inch om dit beeld goed te kunnen registreren. We spreken dus over een sensor van 20,32 x 25,4 cm. Wanneer we dit vergelijken met de maten van een full frame sensor (2,4 x 3,6 cm) dan praten we over een reusachtige sensor!

Digitale camera’s met dergelijke grote sensoren bestaan en kun je voor bedragen tussen de 85.000 en 100.000 euro kopen. Deze worden gebruikt voor heel bijzondere toepassingen. De prijzen van dergelijke apparaten hebben alles te maken met de prijs van de gebruikte sensoren. De bouwer van deze camera moest hier een betaalbare oplossing voor zien te vinden en deed dat door een ‘camera-in-camera’ te bouwen.

Het basisprincipe van deze camera bestaat er uit dat het beeld van het geërfde objectief op een matglas wordt geprojecteerd. Een beetje het idee van de werking van een camera obscura. Een Canon camera die zich in de houten box aan de andere kant van het matglas bevindt wordt gebruikt om het beeld dat op het matglas wordt geprojecteerd door het glas heen vanaf de andere zijde te fotograferen. Er wordt dus een foto van een ‘foto’ gemaakt.

In afb 2, dat een model voor moet stellen van de camera van bovenaf bekeken, zien we hoe de lens in het objectief bevestigt aan een balg het beeld op het matglas projecteert. De Canon camera, die ondersteboven in de houten box hangt, fotografeert het beeld op het matglas. Let wel, de lens is in werkelijkheid gevat in een objectief zodat daarmee het diafragma handmatig kan worden ingesteld. Omdat het objectief het beeld niet alleen verkleind maar ook omdraait, hangt de Canon camera op zijn kop in de kast. De foto komt hierdoor ‘recht’ uit de Canon tevoorschijn.

Vanzelfsprekend zorgt deze constructie voor een vermindering van de lichtsterkte en neemt de kwaliteit van het licht ook een beetje af. Het licht moet immers extra glaswerk passeren en door het matglas worden gestuurd. Dit betekent in praktijk dat ongeveer 3 stops licht verloren gaan door deze projectiemethode. Ook ontstaat er door het matglas een heel klein beetje, ruisgelijkende verstoring in het beeld.

Andere zaken

De fotograaf bedient de Canon camera met behulp van een tablet. Dit tablet communiceert met de Canon camera middels een eigen WIFI-netwerk dat door de Canon apparatuur wordt opgezet. Dat moet ook wel, want de Canon bevindt zich immers in de houten kast wat bediening onmogelijk maakt wanneer de box gesloten is. En wordt de box niet gesloten, dan komt er omgevingslicht in de box en daarmee op het matglas terecht wat de kwaliteit van het beeld zou verslechteren.

Door live view op het tablet te activeren kijkt de fotograaf op dit device naar wat de Canon camera op het matglas ziet. Daarnaast kan hij hiermee tevens de camera-instellingen zoals de ISO en de sluitertijd van de Canon wijzigen.

Het scherpstellen van het beeld op het matglas vindt plaats door een slede in de houten box die vanaf de onderkant en van buitenaf verplaatst kan worden. Het objectief blijft daarbij op zijn plaats, het matglas wordt van positie gewijzigd.

Omdat de Canon camera het beeld op het matglas vastlegt, moet de afstand tussen de camera en het matglas bij voorkeur gelijk blijven. Anders moeten er steeds twee camera’s worden bediend wanneer scherp wordt gesteld. Dat is dan ook de reden waarom het matglas en de Canon camera op dezelfde slede zijn gemonteerd. Wordt het matglas verschoven, dan schuift de Canon gewoon mee.

Naast deze constructie heeft de fotograaf optiek gemonteerd om vignettering van het geprojecteerde beeld zoveel mogelijk te voorkomen.

Het objectief van deze zelfbouwcamera kan in horizontale en verticale richting kantelen. Dit wordt tilten genoemd. Omdat de lens gekanteld kan worden ten opzichte van het matglas kan de scherptediepte worden gemanipuleerd.

Met een tilt/shift-objectief kun je het objectief niet alleen kantelen, maar ook parallel verschuiven. Maar dit objectief kan niet parallel worden verschoven ten opzichte van het matglas (hetgeen men shiften noemt). We kunnen hier dus niet spreken over een volwaardig tilt/shift-objectief, maar over een tilt-objectief. Hierdoor kan deze camera niet gebruikt worden om eventuele perspectiefvervormingen te corrigeren zoals dat soms gebeurd bij architectuurfotografie en waarvoor je moet kunnen shiften.

Zijn wens

Tot nu toe gebruikte de fotograaf zijn camera vooral voor straatfotografie en oogstte daar veel opzien mee als hij zich ergens opgesteld had. Een camera in het formaat van een flinke houten kist (85 x 38 x 38 cm) is dan ook niet iets wat zich onopvallend laat opstellen. Hij weegt daarnaast een slordige 15 kilo en zonder statief is het dan ook geen apparaat om te gebruiken.

Het is, gezien de verwachtingen van deze camera, helemaal niet vreemd dit eens in een studio te willen testen. Met name de zeer geringe scherptediepte kan heel interessant zijn voor bijvoorbeeld portretfotografie.

Eerder had de fotograaf al bij een andere organisatie aan een portretworkshop in een studio deel willen nemen, maar daar werd hij de deur gewezen. Zijn camera zou niet op de studioflitsers aangesloten kunnen worden en dat is natuurlijk een vereiste wil je dit soort foto’s maken.

“Hoe meer is niet lijkt te kunnen, hoe meer ons dat triggert om het te proberen”, zegt een collega van mij regelmatig als we weer eens iets nieuws ondernemen. Het verzoek van de bouwer van deze camera bevindt zich in dezelfde categorie want ik ging er vanuit dat het, links- of rechtsom, toch wel mogelijk zou moeten zijn al zouden we vast wel tegen wat hobbels aan kunnen lopen.

We spraken af dat hij een middag bij ons langs zou komen. We zouden samen aan de slag gaan om het te proberen. Met zijn kennis van de camera en de ervaring van mij om in studio’s portretfoto’s te maken moest het toch wel wat kunnen worden.

Maar om dit experiment uit te kunnen voeren hadden we nog wel een model nodig om te kunnen fotograferen. Gelukkig vonden we een amateur fotomodel hiertoe bereid waarmee we als Panthera Visual Media eerder shoots hadden gedaan zoals voor de totstandkoming van het artikel over een indianenmeisje. We hadden een model nodig dat veel geduld kon opbrengen en daar bleek zij geknipt voor te zijn!

De praktijk

Het duurde even voordat we in staat waren om echt met het fotograferen te kunnen beginnen. Want wat we ook deden, we kregen de Broncolor studioflitsers niet draadloos aan de praat op het moment dat wij dat wilden. Uiteindelijk bleek dat als we live view inschakelde, dat op dat moment het signaal naar de studioflitsers niet goed meer werkte.

Maar live view speelt bij deze opstelling een essentiële rol omdat het gebruikt wordt om goed scherp te kunnen stellen. Je kunt moeilijk de slede verplaatsen zonder te zien wat je doet. We moesten daarom een workaround zien te verzinnen om daar mee om te kunnen gaan.

Door veel testfoto’s te maken en te kiezen voor een relatief klein diafragma (f/8) op het Schneider objectief en f/2.8 op de Canon camera werd het een beetje op goed geluk om de foto’s scherp te krijgen. Jammer natuurlijk, maar we konden in ieder geval verder!

Ons model speelde een belangrijke rol in onze workaround. Zij kon wonderwel goed en heel geduldig op dezelfde plek blijven staan wat ons werk achter de camera enorm vereenvoudigde.

We schoten de foto’s tethered zodat we de resultaten op een grote monitor konden beoordelen. Zonder dat had het zeker niet gekund. We konden op geen andere manier immers zien wat de Canon camera had vastgelegd.

Het resultaat

Hoewel het doel dat we wilden bereiken tijdens deze exercitie slechts deels is bereikt, waren we toch heel blij met het resultaat. Experimenten worden uitgevoerd om dingen van te leren en deze middag hebben we absoluut veel geleerd!

De bouwer van de camera heeft niet alleen ontdekt dat de camera wel degelijk in een studiosetting te gebruiken is maar heeft ook een aantal tips gekregen om goede portretten te kunnen maken met studioflitsers. Daarnaast werden we beiden aangezet om nog eens goed na te denken over het live view probleem.

Op internet worden hiervoor opties beschreven. We blijken namelijk niet de eerste te zijn die met vergelijkbare problemen te kampen hebben gehad. Zo schrijft iemand dat zijn flitsers niet afgingen tijdens live view sessies wanneer de optie 'Stille LV-opname' ingeschakeld zou staan.

Uiteindelijk bleek het aan iets anders te liggen. De combinatie Live View en geen compatible Canon flitsers blijkt op sommige Canon camera’s niet te werken. Een aantal andere Canon’s accepteren dit wel wanneer je de juiste flitserinstellingen opgeeft. Iets waarvan je achteraf kunt zeggen dat je dat wel had kunnen weten, maar wat we toch pas  ontdekten nadat we er een nachtje over geslapen hadden en verschillende dingen hadden uitgeprobeerd.

We hadden zo graag op de middag zelf het uiterste uit deze ingenieuze camera gehaald! We gingen er beiden namelijk vanuit dat de foto’s scherper hadden gekund. Dat voelde je, maar dat konden we niet voor elkaar krijgen. En natuurlijk hadden we dan graag met een heel groot diafragma portretten willen maken en mogelijk het objectief wat willen tilten om te kunnen zien wat dat zou doen met de scherptediepte tijdens portretfotografie. Maar daarvoor moet er dus eerst echt meer controle komen op de scherpstelling. Tijdens de shoot was een kleiner diafragma nodig om voldoende scherptediepte te krijgen de foto nog scherp genoeg over te laten komen en dat gooide roet in het eten.

Aan de andere kant moeten we misschien juist wel blij zijn dat nog niet alles gelukt is. Want wat is er aan als alles in een keer goed gaat en je geen vragen meer hebt die nog beantwoord moeten worden?