De techniek van camera’s is in die mate verbeterd dat de automatische standen het vaak heel goed doen. Waarom zou je dan nog kiezen voor de M-stand? Daar zijn toch een aantal goede redenen voor te noemen!
Automatische foto’s
Als ik met mijn SmartPhone een foto maak, dan gaat dat vrijwel altijd goed. De camera en software van mijn iPhone herkennen de meeste situaties waaronder ik mijn foto’s maak. De telefoon kan op basis daarvan de belichting goed instellen en de zaak prima vastleggen. De techniek staat voor niets!
Maar mijn SmartPhone gebruik ik vooral voor kiekjes, niet voor serieuze fotografie. Voor de meer serieuze foto’s wil ik, tot in detail, kunnen bepalen hoe iets wordt gefotografeerd. En dan brengt de SmartPhone teveel beperkingen met zich mee.
Professioneel fotograferen bestaat er niet alleen uit om te bepalen wat er gefotografeerd wordt, maar ook hoe. Het is het nemen van bewuste keuzes, ook op het gebied van de techniek. Maar dan moet je die keuzes natuurlijk wel kunnen maken. Automatische standen werken dat tegen.
Scherptediepte
Een eenvoudig voorbeeld is de keuze voor de scherptediepte. Een fotograaf zal willen bepalen hoeveel scherptediepte er in een foto moet komen te liggen en waar die zich zal moeten bevinden. Dit wordt geregeld door het diafragma in te stellen en zelf het scherptestelpunt te bepalen. Hoewel een SmartPhone soms ruimte geeft om daar een en ander voor in te kunnen stellen, is dit niet vergelijkbaar met wat een goede camera op dit gebied kan.
Semiautomatische standen op een camera zoals de A-stand (Av voor Canon) kunnen hierbij een goede rol vervullen. Als het alleen gaat om het instellen van het diafragma om daarmee de mate van scherptediepte te kunnen bepalen, is deze stand heel handig omdat de camera dan de juiste sluitertijd daarbij zal proberen te vinden waardoor de belichting alsnog goed zal uitpakken. Ook bij handmatig aangepaste waarden voor het diafragma dus.
Exposure compensation
Het stopt echter snel wanneer je zowel het diafragma als de sluitertijd wilt kunnen instellen. Wat je hiervoor kunt overwegen is om met de camerafunctie genaamd Exposure Compensation te gaan werken.
Stel je hebt de camera in de A-stand gezet, dan kun je daarmee natuurlijk zelf het diafragma instellen. Maar als de door de camera gekozen sluitertijd je niet bevalt dan kun je met de Exposure Compensation ervoor zorgen dat de camera de instelling voor de sluitertijd wat langer of juist wat korter maakt. Kortom, je kunt met de semiautomatische standen werken en binnen bepaalde marges het automatische deel beïnvloeden.
Wanneer dan wel manual?
Als dat kan, waarom zou je dan toch nog handmatig alles instellen? Nou, als je alle invloed wilt uitoefenen op zowel het diafragma als op de sluitertijd, dan zul je toch echt gebruik moeten maken van de M-stand. Nu zou je kunnen denken dat de belichting altijd goed moet zijn en dat je er dus met een semiautomatische stand, eventueel met exposure compensation er wel zou moeten komen, maar dat is toch niet altijd het geval.
Het algoritme dat gebruikt wordt om de belichting in te stellen gaat uit van min of meer standaard foto’s. De exposure compensation wijzigt dit algoritme niet, maar past de automatische waarden binnen bepaalde marges aan. Echt sterk afwijkend van de 'standaard' zal het daardoor nooit worden. Maar juist wanneer je creatief werk wilt leveren is er dikwijls sprake van alles behalve een standaard scene en zijn afwijkende instellingen nodig die buiten deze marges treden.
Denk bijvoorbeeld aan een low-key portretfoto waarin weinig scherptediepte wordt nagestreefd. In dit geval zou de A-stand niet leiden tot het gewenste resultaat. Ook niet met exposure compensation. De camera houdt met deze stand immers teveel invloed op de foto en streeft een andere belichting na als die je waarschijnlijk voor ogen hebt. Dat willen we in dit soort gevallen kunnen voorkomen. Op dat moment moet je wel je toevlucht nemen tot de M-stand.
Andere redenen
Er zijn overigens meer redenen om voor de M-stand te kiezen. Bijvoorbeeld wanneer je meerdere foto’s in een serie wilt maken. Deze foto’s zul je niet graag met verschillende instellingen voor het diafragma, de ISO-waarde en de sluitertijd willen maken. De foto’s gaan dan immers onderling teveel van elkaar afwijken. Omdat in de M-stand deze waarden niet automatisch wijzigen, worden de foto’s veel consistenter dan wanneer dat wel zou gebeuren.
Er zijn ook alledaagse situaties denkbaar waarin de meer automatische standen van de camera kunnen leiden tot minder gewenste resultaten. Denk aan het maken van foto’s waarin tegenlicht een belangrijke rol speelt. De automatische standen leveren dan doorgaans te donkere foto’s op omdat de lichtmeter in de camera veel licht registreert. Door voor de M-stand te kiezen, kun je dit eenvoudig voorkomen.
In een professionele studio zie je zelden dat gebruik wordt gemaakt van camerastanden anders dan de M-stand. Hier wordt namelijk meestal geen gebruik gemaakt van automatische flitsmogelijkheden zoals CLS of E-TTL dat bieden. De professionele fotograaf bepaalt liever zelf wat er met het licht in de studio gebeurt.
Het werken met de M-stand in een studio levert de fotograaf ook een belangrijk ander voordeel op. Omdat de foto’s van een shoot met de M-stand dezelfde instellingen behouden, wordt het nabewerken een stuk efficiënter gemaakt. En als er iets is waar professionele fotografen graag op zouden willen bezuinigen, dan is het wel op de tijd die nodig is om foto’s te produceren. Tijd is immers geld.
Gemakkelijk maken
Wat een aantal fotografen denkt, is dat het werken met de M-stand moeilijk is. Je moet immers handmatig de juiste waarden voor de onderdelen van de belichtingsdriehoek opgeven en dat lijkt nogal een lastige klus te zijn.
Maar je kunt het jezelf gemakkelijk maken op dit gebied. Wanneer je de camera in de P-stand plaatst en de ontspanknop half indrukt, dan meet de camera het licht en komt het met waarden voor het diafragma en de sluitertijd wanneer je de ISO handmatig hebt ingesteld.
Plaats nu de camera in de M-stand en neem het voorstel van de P-stand over. Je weet dat je handmatig dat hebt ingesteld wat de camera zou doen in de P-stand. De belichting is nu dus juist volgens de camera.
Laten we er eens vanuit gaan dat je het diafragma twee stops kleiner zou willen maken omdat je de scherptediepte wilt verhogen. De lensopening wordt hierdoor kleiner en de foto zal onderbelicht worden. De vermindering van het licht kun je echter eenvoudig compenseren door de sluitertijd twee stops langer te maken.
De regel die je hiervoor toepast is dat een diafragma stop net zoveel licht vermeerderd of verminderd als een tegenovergestelde stop binnen de sluitertijd. Overigens levert een tegenovergestelde stop in ISO-waarde hetzelfde verschil op. Daarmee zou je dus ook kunnen ‘compenseren’.
Je kunt dus vanaf een ‘standaard P-meting’ eenvoudig verschillende varianten in sluitertijd, diafragma en ISO-waarde afleiden. Daarvoor is geen grote ervaring nodig of diepgaande kennis.
Het histogram
Je kunt de juiste belichting ook op een andere manier instellen. Daarvoor gebruik je het histogram in de camera. Bij een standaard opname moet dit histogram lijken op een parabool die met de top naar boven is gericht. De parabool is relatief breed en stopt op of vlakbij de einden van het histogram. De top bevindt zich ongeveer in het midden van het histogram.
Als bij een standaard opname dit niet het geval is, dan is de belichting waarschijnlijk niet correct en kun je het histogram verplaatsen door de grootte van het diafragma te wijzigen, de sluitertijd aan te passen, de ISO-waarde te veranderen of een combinatie van deze zaken. De ISO-waarde kun je natuurlijk wijzigen, net als het diafragma en de sluitertijd, maar dat wil je waarschijnlijk niet zodat je ruis in de foto kunt voorkomen. Het komt er in praktijk dus vaak op neer dat je eerder de sluitertijd en het diafragma zult willen aanpassen, dan de ISO.
Gebruik je het histogram bij een foto gemaakt van een grijskaart, dan kun je nog beter de juiste belcihting instellen. Van een grijskaart weet je immers dat het 18% licht reflecteert. De histogram die verschijnt bij een goede belichting van de grijskaart zal een smalle parabool tonen die zich exact in het midden van de grafiek bevindt. Zo niet, dan is de belichting niet goed ingesteld.
Het werken met het histogram levert betere belichtingen op dan kijken op het schermpje achterop de camera. Het histogram is namelijk nauwkeuriger. Maar let wel op: bij gewenste donkere opnames moet je verwachten dat de parabool zich meer naar links bevindt en bij lichte opnames juist meer naar rechts. Het vergt wat ervaring om te leren wat de beste grafiek is voor dit soort opnames, maar dat is gewoon een kwestie van experimenteren. Al heel snel zul je met het histogram prima de belichting in kunnen stellen!
Lichtmeter gebruiken
Vanzelfsprekend kun je ook een externe lichtmeter gebruiken. Hierop kun je de gebruikte ISO-waarde opgeven en het gewenste diafragma of de gewenste sluitertijd. De lichtmeter geeft na meting de waarde voor de ontbrekende factor aan.
Voor een aantal situaties is een dergelijke lichtmeter uitermate handig omdat je hiermee niet alleen het reflecterende licht kunt meten maar ook het opvallende licht. De lichtmeter in de camera kan alleen het reflecterende licht meten. Er zijn echter situaties denkbaar waarin dit niet optimaal is.
Daarnaast kunnen bepaalde externe lichtmeters rekening houden met het licht afkomstig van flitsers en studiolampen. Dit is iets wat de interne lichtmeter van de camera ook niet kan.
Samenvatting
Door de camera in de M-stand te gebruiken krijgt de fotograaf meer controle over het eindresultaat. Werken met de M-stand is niet zo moeilijk als dat het misschien lijkt. Stap gewoon over de drempel en experimenteer er mee. Je zult zien dat de extra controle die dit oplevert leidt tot beter werk omdat je meer dat gaat krijgen wat je voor ogen hebt. Dat geldt zeker wanneer er geen ‘standaard opnames’ op het menu staan.