Hoewel flitsers zorgen voor extra mogelijkheden, probeert een deel van de fotografen het gebruik ervan toch te voorkomen. Te moeilijk vinden zij het gebruik van flitsers. Maar met wat tips en oefening valt dat echt wel mee!
Misverstand weghalen
Flitsers leveren geen bijzonder licht op. Het flitslicht is geen ander licht dan licht van de zon. Het flitslicht heeft zelfs de kleurtemperatuur van daglicht. En dat is ook niet zo vreemd. Flitsers zijn namelijk bedoeld om daglicht na te bootsen.
Het idee van een flitser is om bij het gebruik ervan over extra daglicht te kunnen beschikken. Handig voor plekken waar te weinig licht is of waar het daglicht helemaal niet kan komen. Maar heel eenvoudig is het niet om een apparaat te maken wat gemakkelijk mee genomen kan worden en de fotograaf toch van voldoende daglicht kan voorzien.
Je wilt immers dat een dergelijk apparaat dat licht produceert gemakkelijk mee te nemen is, betaalbaar is, vaker gebruikt kan worden en gemakkelijk te bedienen valt. Je wilt niet steeds batterijen hoeven te vervangen of lang te wachten voordat je een volgende foto kunt maken.
Om aan al die eisen te voldoen zijn flitsers gemaakt. Flitsers waren overigens niet de eerste hulpmiddelen om voor extra licht te zorgen. Fotografen hebben daarvoor in het verleden gewerkt met spiegels, ze hebben een combinatie van vermalen magnesium en aluminium verbrand (het zogenaamde bliksempoeder) en met eenmalig te gebruiken lampjes gewerkt.
De flitser zoals wij die nu kennen, stamt uit de jaren tachtig. Hij wordt officieel een elektronenflitser genoemd omdat hij in een gasontladingslamp (de flitsbuis) zorgt voor een ontlading doordat op een elektrode een hoge spanningspuls wordt gezet die de ontlading veroorzaakt.
Door zijn werking zorgt de elektronenflitser voor een fel licht dat maar heel kort van duur is. Soms slechts een 25.000ste deel van een seconde.
Niet gebruiken
Het niet gebruiken van flitslicht is dikwijls een fout. Men gaat er soms onterecht vanuit dat buiten niet geflitst hoeft te worden. Maar door flitslicht te gebruiken krijg je meer controle over het licht en over de schaduwen. Je kunt onderdelen meer naar voren laten komen of juist minder prominent aanwezig laten zijn.
Het idee dat je altijd kunt zien wanneer flitslicht wordt gebruikt, is echt onjuist. Flitsers kunnen zo worden ingezet dat het licht daarvan heel natuurlijk overkomt. Het kost wat tijd om de ervaring op te kunnen doen jezelf dit eigen te maken, maar het is bijzonder lonend. Denk bijvoorbeeld aan het bijlichten van onderwerpen in tegenlicht gefotografeerd. Iets waarbij een flitser de foto van matig tot uitstekend kan verheffen!
De kenmerken
De hedendaagse flitser is een technische oplossing die voor mogelijkheden zorgt en ook niet snel kapot gaat. Maar hij draagt ook zorg voor een aantal uitdagingen. Ken je de kenmerken van de techniek waarmee een flitser werkt, dan kun je optimaal gebruikmaken van een flitser. Laten we daarom naar een aantal kenmerken van flitslicht kijken zonder daar meteen consequenties aan te verbinden. Dat komt later wel in dit artikel.
Flitslicht van een elektronenflitser is
- heel fel
- zeer kortdurend
- van een enkel lichtpunt afkomstig
- van een kleurtemperatuur vergelijkbaar met daglicht
Wat consequenties
Met deze kenmerken van flitslicht in het achterhoofd, is het mogelijk om de consequenties van het gebruik van flitslicht beter te begrijpen. En begrijpen betekent dat je instrumenten in handen krijgt om er mee om te gaan.
Helaas voert het hier te ver om diep op allerlei situaties in te gaan, maar door er een aantal te kennen zijn de andere vaak goed af te leiden. Door te kijken naar een aantal veel voorkomende verschillende situaties begrijpen we dit goed welke consequenties de kenmerken van flitslichten met zich meenemen. We leren daaruit meteen hoe we een aantal problemen kunnen voorkomen.
On Camera
Op de camera bevindt zich een flitsschoen waarop je een flitser kunt plaatsen. Als de flitser niet draaibaar of kantelbaar is, dan zal het licht vanuit de flitser dezelfde hoek maken als de camera. Het licht komt dan dus recht op het te fotograferen onderwerp af.
Het licht zal hierdoor weinig schaduwen kunnen vormen waardoor de foto er wat ‘plat’ uit komt te zien. Dergelijke foto’s missen diepte en dat is een reden voor een aantal fotografen om niet met flitsers te werken. Daarnaast kunnen de ogen van mensen en dieren door de “on camera position” ook nog eens rood worden. Kortom, zeker geen ideale situatie om flitslicht te gebruiken!
Wanneer de flitser op de camera wordt geplaatst, probeer dan de flitskop te draaien en/of te kantelen zodat het licht niet meer recht op het onderwerp wordt afgevuurd maar wordt weerkaatst (gebounced) via een wit plafond of een witte muur.
Het beste is echter om de flitser van de camera af te halen zodat je hem kan richten op alle denkbare manieren. Dat kan zowel met een snoertje als met een draadloze trigger.
Achtergrond te donker
Licht, en dus ook flitslicht, sterft snel af. Hoe dichterbij de lichtbron, hoe sneller het licht afsterft. Omdat je doorgaans van niet al te ver een flitser gebruikt, is het verval van de lichtsterkte bij flitser dus iets om serieus rekening mee te houden.
Bij mensen die niet zo goed weten hoe ze een flitser moeten gebruiken, zie je nog wel eens dat het onderwerp, bijvoorbeeld een persoon op de foto, overbelicht is en de achtergrond onderbelicht. Het onderwerp zelf hoeft natuurlijk nooit overbelicht te worden door gebruik te maken van een flitser. De flitser kan lager worden ingesteld en het diafragma van de camera kan kleiner worden gemaakt. Dus dat zou geen probleem moeten zijn.
In de situatie dat het onderwerp goed verlicht is maar de achtergrond te donker, dan komt dit waarschijnlijk omdat het licht te snel is “afgestorven” om de achtergrond goed te kunnen verlichten. Nu kun je dit op verschillende manieren oplossen. Bijvoorbeeld door het diafragma groter te maken en de lichtsterkte van de flitser lager te zetten. Het omgevingslicht zal dan meer effect hebben op de belichting van de achtergrond. Je kunt ook een tweede flitser gebruiken voor het belichten van de achtergrond. Dan heb je natuurlijk alles onder controle!
Aanpassen sluitertijd
Omdat flitslicht zo kort is, heeft de sluitertijd maar weinig invloed op de belichting van de foto wanneer met een flitser in het donker wordt gewerkt. Of je nu fotografeert met 1/60 van een seconde of met 1/200, je zult nauwelijks verschil zien. De flitser zal binnen de duur van de sluitertijd met zijn misschien wel 1/20.000 van een seconde, al lang klaar zijn met het flitsen.
Maar wanneer er sprake is van omgevingslicht naast het flitslicht, dan speelt de sluitertijd wel een rol. Bij 1/60 van een seconde zou je hierdoor het effect van het omgevingslicht misschien kunnen zien terwijl dat bij 1/200 van een seconde misschien niet te zien zou kunnen zijn.
Stel we fotograferen een persoon in de avond met op de achtergrond de lichten van een kermis. In dat geval zou het kunnen dat bij 1/200 van een seconde de kermislampen niet te zien zijn, en bij een snelheid van 1/80 van een seconde wel.
Max Flash Sync Speed
De camera en de flitser communiceren onderling anders zou de flitser niet op het juiste moment afgaan. Een van de dingen die de camera aan de flitser doorgeeft, is wanneer het niet verstandig is om te flitsen. En dat is in ieder geval op het moment dat de sluiter niet geheel open is.
Bij hoge sluitertijden van de camera openen de meeste sluiters nooit geheel. Je kunt daarom niet flitsen bij deze hoge sluitertijden van de camera. Een camera kent hiervoor een zogenaamde Flash Sync, Max Flash Sync Time of Max Flash Sync Speed. Allemaal termen die hetzelfde zeggen: boven deze snelheid is de sluiter niet geheel open en verschijnen er zwarte balken op de foto.
Je kunt dus niet iedere sluitertijd kiezen die de camera aankan, je zult onder die flash sync speed moeten blijven. Voor sommige camera’s geldt ook dat de flitser pas wordt ingeschakeld boven een bepaalde ondergrens. Stel dat deze op 1/60 ligt en de Max Flash Sync Speed 1/250, dan kun je de flitser dus gebruiken tussen 1/60 en 1/250 van een seconde.
Overigens zijn er wel technieken bedacht om bij hogere sluitertijden nog steeds te kunnen flitsen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld High Speed Sync.
Onnatuurlijk licht
Soms lijkt het erop dat de flitser een onnatuurlijk geleurd licht produceert op foto’s waarop ook het licht van een andere lichtbron zichtbaar is. Maar wees gerust, er is niets met de flitser aan de hand. De andere lichtbron zendt gewoon geen licht uit met dezelfde kleurtemperatuur als die van de flitser. Dit probleem is op te lossen door op de flitser een gel (soort gekleurd filter) te plaatsen in de kleur van het licht dat de andere lichtbron ook heeft.
Het kan ook voorkomen dat het flitslicht wordt gereflecteerd door een gekleurde oppervlakte waar het licht op terechtkomt of omdat je bijvoorbeeld door een tak heen flitst waar groene bladeren aan hangen. Ja, niet vreemd natuurlijk dat het licht van de flitser daardoor gekleurd wordt. Opletten dus waar je het licht door of langs stuurt!
Ghost strepen
Op een foto zie je dat het bewegende onderwerp op een bepaalde plaats bevroren staat, maar dat er bewegingsstrepen uit dit onderwerp tevoorschijn komen. Deze bewegingsstrepen worden veroorzaakt door het omgevingslicht. Wil je dit voorkomen, dan moet je ervoor zorgen dat het omgevingslicht minder effect kan hebben op de foto door de sluitertijd te verhogen.
Als de bewegingsstrepen wel gewenst zijn maar uit het stilstaande onderwerp tevoorschijn komen terwijl je liever hebt dat er uit de bewegingsstrepen een stilstaand onderwerp tevoorschijn komt, dan komt dit omdat het flitslicht niet op het juiste moment wordt afgevuurd.
Stel dat gewerkt wordt met een sluitertijd van de camera van 1 seconde. Meteen in het begin van deze sluitertijd gaat de flitser af. Op dat moment wordt het bewegende onderwerp ‘bevroren’ op de foto. Tijdens de rest van de sluitertijd (die dan nog zowat 1 seconde duurt) zal het omgevingslicht bewegingsstrepen veroorzaken. Omdat het onderwerp beweegt komen deze strepen ‘uit’ het onderwerp.
Bij veel camera’s kun je het moment van flitsen in de instellingen van ‘front curtain flash’ op ‘rear curtain flash’ zetten. De flitser zal dan pas aan het einde van de sluitertijd het flitslicht afvuren. Hierdoor ontstaan op de foto eerste de bewegingsstrepen gevolgd door het bevriezen van het onderwerp aan het einde van de sluitertijd. Precies wat je wil!
Alles bevriest
Wanneer je een foto met een flitser maakt, dan maak je gebruik van licht dat slechts heel kort duurt. Hoe lager de flitser wordt ingesteld, hoe sneller het licht wordt. Hierdoor kunnen sommige flitsers snelheden bereiken van minder dan 1/35.000 van een seconde.
Wanneer je met deze snelheid een voorbij vliegend insect fotografeert, dan lijkt deze stil te hangen (bevroren te zijn) in de lucht. Zeker wanneer gefotografeerd wordt in een omgeving waarin geen omgevingslicht is en dit dus geen effect kan hebben op de foto.
Dit gezegd hebbende is een flitser dus uitermate goed te gebruiken om bewegende onderwerpen te bevriezen. De snelheden van de lichtduur zijn immers veel korter als de snelste sluitertijd van de camera. De andere kant is ook waar: om bewegingsstrepen te veroorzaken is een flitser niet geschikt. Daarvoor kun je beter met omgevingslicht of continuelicht werken.
Voor baby’s en dieren
Flitsers geven weliswaar kort, maar op dat moment wel heel veel licht af. Dieren en baby’s zijn daar meestal niet zo dol op. Fotografeer je veel new borns en/of dieren, overweeg dan om met continuelicht te gaan werken.
Automatische instellingen
Verreweg de meeste automatische instellingen van camera’s kunnen slecht omgaan met flitslicht. Beter gezegd, het is vaak mooier om dat niet te gebruiken. Het beste is dan ook om handmatig de instellingen van de camera en flitser op te geven. Nu kun je natuurlijk gebruikmaken van bijvoorbeeld eTTL (Canon) of iTTL (Nikon) en dat zijn inderdaad handige functies voor mensen die het moeilijk vinden om zelf instellingen op te geven. Maar uiteindelijk zul je zien dat het werken in de M-stand toch de beste resultaten op zal leveren.
Altijd of nooit licht diffuus maken
Het licht van een flitser komt vanaf een denkbeeldig enkel punt. We noemen dit dan ook ‘puntlicht’. Omdat lichtstralen rechtdoor gaan komen de lichtstralen uit dit punt in de vorm van een driehoek uit de flitser. Raken deze lichtstralen bijvoorbeeld een neus, dan zal achter deze neus geen licht kunnen vallen en daardoor ontstaan er donkere schaduwen met scherpe contouren. Dit wordt ‘hard licht’ genoemd.
Soms is hard licht een goede keuze. Zeker bij foto’s waarin veel dramatiek gelegd moet worden. Maar in andere gevallen is zacht licht (schaduwen die langzaam verlopen van licht naar donker) een betere keuze. Denk aan voor bijvoorbeeld veel portretfoto’s.
Om zacht licht te krijgen kun je niet goed werken met het ‘puntlicht’ van een flitser. Daarom plaats je iets voor de flitser zodat dit licht verstrooid wordt en vanuit meerdere kanten en hoeken op het onderwerp wordt afgestuurd. Een softbox is een voorbeeld van een voorwerp dat dit veroorzaakt, je kunt hiervoor ook andere light modifiers gebruiken. Door een flitser via een muur of plafond te laten bouncen, ontstaat een soortgelijk effect.
Samenvatting
Flitsers veroorzaken geen onnatuurlijk of lelijk licht, dan doen de fotografen die niet goed weten om te gaan met hun flitsers. Hoewel het enige ervaring vereist, is het niet moeilijk om goede foto’s te maken met flitsers. Sterker nog, veel foto’s, ook foto’s gemaakt in de buitenlicht, worden daar beter van.
Goed kunnen werken met flitsers betekent vooral dat je de kenmerken van flitslicht moet kennen en dat je weet welke consequenties deze met zich meenemen. Met die kennis op zak kan flitslicht een fantastische tool worden die de fotograaf naar een hoger plan trekt.